1. Cá thòi lòi nướng muối ớt: Tuyệt phẩm từ loài cá biết leo cây nơi rừng ngập mặn
Cá thòi lòi (tên khoa học *Periophthalmodon schlosseri*) là loài cá lưỡng cư kỳ lạ sinh sống đông đúc trên các bãi bùn dưới tán rừng đước, rừng mắm thuộc Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau [1]. Loài cá này có đôi mắt lồi trên đỉnh đầu, hai vây ngực khỏe như đôi tay giúp chúng phóng nhanh trên mặt bùn, nhảy qua mặt nước và leo lên cả rễ cây đước để bắt mồi.
Dù ngoại hình xù xì nhưng thịt cá thòi lòi lại trắng phau, cực kỳ săn chắc, dai ngọt như thịt gà và hầu như không có xương dăm [1]. Món ngon nức tiếng nhất tại Đất Mũi là cá thòi lòi tươi xiên que tre, tẩm muối ớt rừng rồi nướng trên bếp than củi đước cho đến khi da cá vàng giòn thơm phức, chấm cùng nước mắm me hoặc muối ớt chanh.
2. Vọp rừng nướng mỡ hành và sò huyết bãi bồi Khai Long – Đất Mũi
Dưới lớp bùn phù sa màu mỡ của rừng ngập mặn Năm Căn – Ngọc Hiển và Đầm Thị Tường là môi trường sinh trưởng lý tưởng của con vọp rừng và sò huyết bãi bồi Cà Mau [2]. Con vọp Cà Mau có kích thước lớn gấp đôi, gấp ba con nghêu thông thường, vỏ dày màu nâu xanh, phần thịt bên trong mọng nước và ngọt lịm.
Vọp bắt từ rừng đước về chỉ cần ngâm nhả sạch bùn, đặt lên vỉ than đước cho vừa hé miệng rồi tách một bên vỏ, rưới ngập mỡ hành xanh mướt, tóp mỡ giòn và đậu phộng rang giã dập [2]. Cùng với đĩa sò huyết bãi bồi nướng tái hoặc rang me chua ngọt, đây là những món khai vị làm say lòng mọi du khách khi đến cực Nam.
3. Gỏi bồn bồn tôm thịt Cái Nước và gỏi nhộng ong non rừng U Minh Hạ
Để cân bằng vị giác với các món hải sản nướng giàu đạm, người Cà Mau và miền Tây luôn bày lên bàn tiệc những đĩa gỏi giòn mát làm từ sản vật đồng nước [3]. Nổi tiếng nhất là món gỏi bồn bồn tôm thịt: phần lõi non trắng ngần của cây bồn bồn Cái Nước (còn tươi hoặc muối chua nhẹ) được trộn cùng tôm đất luộc bóc vỏ, thịt ba chỉ thái mỏng, rau răm, ớt sừng và nước mắm chua ngọt ăn kèm bánh phồng tôm Năm Căn.
Đặc biệt hơn cả là món 'gỏi nhộng ong non trộn bắp chuối' tại vùng rừng tràm U Minh Hạ và Bà Ngoại Homestay Cà Mau: những tầng sáp ong non béo ngậy vừa cắt từ kèo ong rừng tràm được trụng sơ nước sôi, trộn cùng hoa chuối hột thái mỏng, rau thơm và nước cốt chanh tạo nên hương vị béo bùi, thanh tao có một không hai [3].
4. Bảng tổng hợp các món nướng và gỏi đặc sản của miền Tây và Cà Mau
| Tên món ăn | Vùng sinh thái xuất xứ | Cách chế biến ngon nhất | Nước chấm & Món ăn kèm |
|---|---|---|---|
| Cá thòi lòi nướng muối ớt | Bãi bồi rừng ngập mặn Đất Mũi Cà Mau | Xiên que tre nướng nguyên con trên than củi đước | Nước mắm me chua ngọt, muối ớt xanh, rau rừng |
| Vọp rừng nướng mỡ hành | Rừng đước Năm Căn – Ngọc Hiển | Nướng than hồng rưới mỡ hành, tóp mỡ và đậu phộng | Nước mắm chua ngọt tỏi ớt hoặc muối tiêu chanh |
| Sò huyết bãi bồi nướng / rang me | Bãi bồi Khai Long & Đầm Thị Tường | Nướng mọi vừa chín tới hoặc xào sốt me sánh kẹo | Muối tiêu chanh ớt hiểm và rau răm |
| Gỏi bồn bồn tôm thịt | Huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau | Lõi bồn bồn tươi / dưa bồn bồn trộn tôm đất và ba chỉ | Bánh phồng tôm Năm Căn chiên giòn và nước mắm tỏi ớt |
| Gỏi nhộng ong non U Minh | Vườn Quốc gia U Minh Hạ, Cà Mau | Nhộng ong mật rừng tràm trộn bắp chuối bào và rau thơm | Chấm nước mắm cốt pha chanh tỏi hoặc ăn kèm cháo ong |
Tài liệu và nguồn tham khảo chính thống
- [1] Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau — Đa dạng sinh học loài cá thòi lòi (Periophthalmodon schlosseri) và các loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ dưới tán rừng ngập mặn.
- [2] Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau — Cẩm nang ẩm thực hải sản bãi bồi Đất Mũi (vọp rừng, sò huyết, cua Năm Căn).
- [3] Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam — Đặc sản bồn bồn Cái Nước và các món chế biến từ ong mật rừng tràm U Minh Hạ.