Chợ nổi miền Tây: Cái Răng, Ngã Năm và ký ức chợ nổi Cà Mau hiện nay

1. Văn hóa cây bẹo và nguyên tắc hội tụ tại các ngã ba, ngã năm sông miền Tây

Trong suốt hơn hai thế kỷ khẩn hoang Nam Bộ, khi đường bộ còn chia cắt bởi hàng nghìn con sông rạch, các chợ nổi luôn hình thành tự nhiên tại điểm giao nhau của nhiều dòng chảy (ngã ba, ngã năm, ngã bảy sông) — nơi giáp nước giúp ghe xuồng neo đậu êm ả không bị dòng chảy cuốn trôi [1]. Từ đó ra đời những chợ nổi lừng danh khắp lục tỉnh như Cái Bè (Tiền Giang), Phụng Hiệp (Ngã Bảy Hậu Giang), Cái Răng – Phong Điền (Cần Thơ), Ngã Năm (Sóc Trăng) và chợ nổi Cà Mau trên sông Gành Hào.

Phương thức quảng cáo độc đáo nhất của chợ nổi miền Tây là 'cây bẹo' (cây sào tre cắm thẳng trước mũi ghe): ghe bán khóm, bí đỏ, khoai lang hay dưa hấu sẽ treo chính thứ quả đó lên ngọn sào để người mua từ xa nhìn thấy mà chèo xuồng ghé lại, ngoại trừ quy luật bất thành văn 'treo gì bán nấy, treo lá bán ghe, bán quần áo không treo' [1].

2. Thực tế chợ nổi Cái Răng, Ngã Năm và chợ nổi Cà Mau năm 2026

Để du khách không bị hụt hẫng bởi những thông tin cũ trên mạng, cần nắm rõ thực trạng ba khu chợ nổi trên trục Cần Thơ – Sóc Trăng – Cà Mau hiện nay [2]:

- Chợ nổi Cái Răng (quận Cái Răng, Cần Thơ): Đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016 và được thành phố Cần Thơ đầu tư bảo tồn gắn với du lịch. Mỗi sáng từ 05:00 đến 08:00 vẫn có hàng trăm ghe bầu nông sản, ghe bán điểm tâm sáng, cà phê kho và tàu du lịch hoạt động nhộn nhịp [2].

- Chợ nổi Ngã Năm (thị xã Ngã Năm, Sóc Trăng) và chợ nổi Cà Mau (khúc sông Gành Hào ngay cầu Gành Hào, phường 7 – phường 8, thành phố Cà Mau): Hiện nay thương hồ đường xa đã chuyển sang vận chuyển bằng xe tải, nên trên mặt sông không còn cảnh hàng trăm ghe lớn neo đậu như thập niên 1990–2000; hoạt động mua bán đã dịch chuyển lên khu vực chợ nông sản – thủy sản sát bờ sông từ 03:00 đến 07:00 sáng [3].

3. Gợi ý trải nghiệm văn hóa sông nước chân thực tại Cà Mau ngày nay

Nếu muốn tận mắt ngắm chợ nổi truyền thống còn đông ghe thương hồ, du khách nên dậy sớm đi chợ nổi Cái Răng tại Cần Thơ trước khi xuôi về Cà Mau [2]. Còn khi đã đến Cà Mau, thay vì tìm kiếm chợ nổi cũ trên sông Gành Hào vào ban ngày, du khách nên ghé chợ đầu mối nông sản – cá đồng phường 7 vào sáng sớm để xem cảnh cân cá lóc, cá trê, lươn đồng, cua biển tươi rói vừa đánh bắt từ rừng U Minh và Năm Căn.

Đặc biệt, du khách có thể trực tiếp sống trong không gian văn hóa sông nước miệt thứ qua tour Một ngày làm người Cà Mau tại Bà Ngoại Homestay: tự tay chèo xuồng ba lá trên kênh rạch, dỡ chà bắt cá, hái bông súng đồng, đọt choại và thưởng thức bữa cơm quê bên hiên nhà lá dừa nước [3].