1. Nghề lò gạch gốm ven sông và nghề hầm than gỗ đước Cà Mau
Từ nguồn đất sét phù sa dồi dào ven sông Cổ Chiên (huyện Mang Thít, Vĩnh Long) cho đến nguồn gỗ đước tỉa thưa rừng ngập mặn tại huyện Năm Căn và Ngọc Hiển (tỉnh Cà Mau), cư dân Nam Bộ đã xây dựng nên những quần thể lò vòm hình bầu tròn đỏ lửa suốt ngày đêm [1].
Tại Cà Mau, nghề hầm than gỗ đước truyền thống đòi hỏi kỹ thuật xếp củi đước khít chặt trong lò đất sét và canh màu khói suốt 30 đến 45 ngày đêm liên tục để cho ra những thanh than đước đen bóng, gõ kêu thanh như kim loại, khi đốt không khói và tỏa nhiệt lượng cực cao [1].
2. Nghề dệt chiếu lác Tân Thành (Cà Mau) và nghề làm muối Bạc Liêu
Nhắc đến tiếng ca vọng cổ *Tình anh bán chiếu* của soạn giả Viễn Châu, người yêu văn hóa Nam Bộ đều nhớ ngay đến chiếc chiếu Cà Mau được dệt tại làng nghề chiếu Tân Thành (thành phố Cà Mau) cùng làng chiếu Định Yên (Đồng Tháp) và Cà Hom (Trà Vinh) [2]. Sợi lác mọc ven sông sau khi thu hoạch được chẻ nhỏ, phơi nắng, nhuộm màu đỏ, vàng, xanh rồi qua đôi bàn tay nhịp nhàng của người dợn sợi và người dập go gỗ để tạo thành đôi chiếu bông bền chắc.
Song hành cùng nghề dệt chiếu là nghề làm muối truyền thống tại Đông Hải – Hòa Bình (Bạc Liêu), nơi diêm dân dẫn nước biển Đông vào ruộng phơi kết tinh thành hạt muối trắng ngần cung cấp cho toàn bộ các làng nghề làm nước mắm và khô cá miền Tây [2].
3. Bộ ba di sản nghề rừng – nghề biển tại Cà Mau: Gác kèo ong, muối ba khía và tôm khô Rạch Gốc
Riêng tỉnh Cà Mau tự hào sở hữu ba nghề truyền thống độc bản gắn liền với rừng tràm và rừng ngập mặn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia [3]: (1) Nghề gác kèo ong tại U Minh và Trần Văn Thời; (2) Nghề muối ba khía tại Rạch Gốc (Ngọc Hiển); và (3) Nghề làm tôm khô tại Cà Mau.
Khi lưu trú tại Bà Ngoại Homestay Cà Mau và tham gia tour trải nghiệm U Minh Hạ hay Đất Mũi, du khách sẽ được gặp gỡ trực tiếp những nghệ nhân giữ lửa làng nghề và thưởng thức sản phẩm ngay tại nơi sản xuất [3].
4. Bảng danh mục các làng nghề di sản tiêu biểu trên tuyến du lịch miền Tây – Cà Mau
| Tên làng nghề truyền thống | Địa phương | Danh hiệu di sản | Sản phẩm đặc trưng mua làm quà |
|---|---|---|---|
| Nghề gác kèo ong rừng tràm | Huyện U Minh & Trần Văn Thời (Cà Mau) | Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2019) | Mật ong hoa tràm nguyên chất, sáp ong, nhộng ong non |
| Nghề muối ba khía Rạch Gốc | Huyện Ngọc Hiển (Cà Mau) | Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2019) | Ba khía muối nguyên con, ba khía trộn sẵn tỏi ớt |
| Nghề làm tôm khô Cà Mau | Huyện Ngọc Hiển & Năm Căn (Cà Mau) | Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2023) | Tôm đất khô Rạch Gốc, bánh phồng tôm Năm Căn |
| Nghề làm muối Bạc Liêu | Huyện Đông Hải & Hòa Bình (Bạc Liêu) | Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2020) | Muối hạt sạch, muối tôm, muối ớt Bạc Liêu |
| Làng nghề dệt chiếu Tân Thành | Xã Tân Thành, TP. Cà Mau | Làng nghề truyền thống tỉnh Cà Mau | Chiếu bông chữ Thọ, chiếu trắng dệt thủ công |
Tài liệu và nguồn tham khảo chính thống
- [1] Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) — Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nhóm Nghề thủ công truyền thống vùng ĐBSCL.
- [2] Cổng thông tin điện tử tỉnh Bạc Liêu — Bảo tồn và phát triển làng nghề làm muối Đông Hải – Hòa Bình gắn với du lịch.
- [3] Cổng thông tin điện tử tỉnh Cà Mau — Hồ sơ di sản Nghề gác kèo ong U Minh, Nghề muối ba khía Rạch Gốc, Nghề làm tôm khô và Làng chiếu Tân Thành.