Chuyên Khảo Văn Hóa & Địa Chí Cà Mau

Nghề Đan Thúng Rổ Tre Trúc Cà Mau: Nét Đẹp Mộc Mạc Của Bàn Tay Thủ Công Miệt Thứ

Tác giả: Anh Bì (Mr. Bi)
•
•
8 phút đọc
Tóm Tắt Nhanh (AEO Direct Answer)

Nghề đan lát các sản phẩm tre trúc (thúng, mủng, rổ, nia, cần xé, nong tằm) tại huyện Thới Bình và U Minh là làng nghề truyền thống lâu đời tại Cà Mau. Tận dụng nguồn tre gai, trúc bờ bao dẻo dai và vỏ cây tràm rừng tự nhiên, những người thợ lão nông khéo léo vót nan mỏng, đan cài hoa văn tỉ mỉ và nẹp vành mây chắc chắn, tạo nên những vật dụng sinh hoạt bền đẹp hàng chục năm.

Mục Lục Chuyên Đề

Những rặng tre gai, trúc bụi xanh tốt mọc bạt ngàn dọc theo các bờ kênh vùng đất ngọt hóa Thới Bình. (Ảnh: Báo Cà Mau)
Những rặng tre gai, trúc bụi xanh tốt mọc bạt ngàn dọc theo các bờ kênh vùng đất ngọt hóa Thới Bình. (Ảnh: Báo Cà Mau)

1. Nguồn Gốc & Ý Nghĩa Làng Nghề Đan Lát Thới Bình

Ở vùng đất Bắc Cà Mau như huyện Thới Bình và vùng đệm rừng U Minh Hạ, tre gai và trúc mọc dày đặc dọc theo các tuyến kênh xáng và bờ liếp vườn. Từ xa xưa khi đồ nhựa gia dụng chưa xuất hiện, nghề đan lát thủ công đã trở thành nghề phụ đắc lực giúp bà con nông dân tận dụng thời gian nhàn rỗi sau mùa vụ. Từng chiếc thúng, cái rổ làm ra không chỉ phục vụ sinh hoạt hàng ngày mà còn được chở theo ghe xuồng đi bán khắp các chợ nổi Tây Nam Bộ.

Nghệ nhân lão nông cẩn trọng vót từng sợi nan tre mỏng dính và bóng mượt dưới bóng râm sân nhà. (Ảnh: TTXVN)
Nghệ nhân lão nông cẩn trọng vót từng sợi nan tre mỏng dính và bóng mượt dưới bóng râm sân nhà. (Ảnh: TTXVN)

2. Kỳ Công Kỹ Thuật Đốn Tre, Chẻ Nan & Vót Mỏng

Để có được sản phẩm bền chắc, người thợ phải chọn những cây tre đủ tuổi (từ 3 năm trở lên), thân thẳng, lóng dài và không bị sâu mọt. Tre đốn về được ngâm bùn mương từ 15-20 ngày để khử tinh bột chống mối mọt tự nhiên. Sau đó người thợ dùng dao rựa sắc ngọt chẻ tre thành từng thanh nan nhỏ rồi dùng dao chuốt vót cho nan thật phẳng, mỏng đều tăm tắp và láng mịn không còn dằm xước.

Công đoạn đan lóng mốt, lóng đôi tạo hình chiếc thúng đựng lúa và chiếc rổ vo gạo tròn trịa. (Ảnh: Cổng TTĐT Du lịch Cà Mau)
Công đoạn đan lóng mốt, lóng đôi tạo hình chiếc thúng đựng lúa và chiếc rổ vo gạo tròn trịa. (Ảnh: Cổng TTĐT Du lịch Cà Mau)

3. Nghệ Thuật Nẹp Vành Mây & Quét Dầu Rái Chống Thấm

Khâu khó nhất đòi hỏi tay nghề bậc thầy là công đoạn "lên vành" và "nẹp miệng". Người thợ dùng những sợi mây rừng dẻo dai uốn quanh miệng thúng rồi dùng dây mây hoặc gân dù khâu siết thật chặt tay để giữ dáng tròn hoàn hảo. Để chiếc thúng có thể đựng được cả nước hoặc lúa giống không lọt hạt, người ta quét lên bề mặt một lớp dầu rái (nhựa cây dầu) hoặc dầu chai tự nhiên, tạo lớp màng bóng chống thấm nước tuyệt hảo.

Bộ sưu tập rổ tre, thúng mủng mộc mạc trưng bày trong không gian sinh hoạt homestay miệt vườn. (Ảnh: Bà Ngoại Homestay)
Bộ sưu tập rổ tre, thúng mủng mộc mạc trưng bày trong không gian sinh hoạt homestay miệt vườn. (Ảnh: Bà Ngoại Homestay)

4. Giữ Gìn Hồn Quê & Sản Phẩm Sinh Thái Thân Thiện Môi Trường

Trong xu hướng sống xanh hiện đại, những sản phẩm mây tre đan mộc mạc đang hồi sinh mạnh mẽ để thay thế túi nilon và đồ nhựa dùng một lần. Tại Bà Ngoại Homestay, mọi đồ dùng từ chiếc rổ đựng rau, khay trà, thúng hoa trang trí đều được làm từ mây tre thủ công truyền thống. Du khách đến đây còn được các nghệ nhân bản địa hướng dẫn tự tay đan những chiếc giỏ tre xinh xắn mang về làm kỷ niệm.

Khảo Sát 4 Loại Ngư Cụ & Nông Cụ Đan Lát Phổ Biến Nhất Tại Cà Mau

Tên Vật DụngNguyên Liệu ChínhKỹ Thuật Đan & NẹpCông Dụng Đời SốngĐộ Bền Sử Dụng
1. Thúng đựng lúaTre gai già đủ tuổi, vành mây rừng, quét dầu ráiĐan lóng đôi khít khao, chèn nan góc dày, nẹp mây đôiĐong lúa mùa, gánh nông sản, lót bạt phơi cá khô10 - 15 năm (nếu giữ khô ráo)
2. Rổ vo gạo & Nia phơiTrúc non chẻ nan mỏng, cật tre dẻo daiĐan lóng mốt mắt nhỏ thoát nước nhanh, uốn vành tròn đềuVo gạo tấm, đãi đậu, sàng trấu, phơi bánh phồng tôm5 - 8 năm sử dụng hàng ngày
3. Cần xé đựng hải sảnTre mỡ, nan to bản chịu lực, quai dây dù chắcĐan mắt cáo thưa thông thoáng, đáy gia cố nan chữ thậpĐựng cua biển Năm Căn, cá tôm bến tàu vận chuyển xa3 - 5 năm chịu va đập mạnh
4. Vạt vỏ tràm & nơm cáVỏ cây tràm rừng U Minh, nan trúcBóc lớp vỏ lụa mềm đan vách ngăn phèn, nơm bắt cáXảm trét ghe xuồng, làm vách cách nhiệt nhà láBền vững tự nhiên, thân thiện môi trường
Trải Nghiệm Bản Địa Cà Mau

Khám Phá Cà Mau Cùng Người Bản Xứ

Muốn thưởng thức ẩm thực tươi sống tại chỗ, len lỏi qua những cánh rừng ngập mặn kỳ vĩ hay nghỉ đêm tại không gian miệt vườn ấm cúng? Hãy liên hệ ngay với Anh Bì để được tư vấn lịch trình trải nghiệm độc bản tại Cà Mau!

Xem tất cả bài viết cẩm nang
Chia sẻ bài viết: