1. Nghề làm muối ở Bạc Liêu: Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia hơn 100 năm tuổi
Hình thành từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX trên dải đất ven biển giàu khoáng chất thuộc hai huyện Đông Hải và Hòa Bình, nghề làm muối ở Bạc Liêu từng khiến vùng đất này được mệnh danh là 'thủ phủ muối' của miền Nam thời Pháp thuộc [1]. Năm 2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức ghi danh Nghề làm muối ở Bạc Liêu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; đồng thời sản phẩm muối ăn Bạc Liêu cũng đã được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý từ năm 2013.
Nhờ nguồn nước biển ven bờ chứa hàm lượng vi lượng phù sa phong phú và quy trình phơi kết tinh tự nhiên qua các sân phơi truyền thống (hoặc sân trải bạt hiện đại), hạt muối Bạc Liêu có màu trắng hồng ánh kim, độ mặn đằm và vị ngọt hậu đặc trưng hoàn toàn không có vị đắng chát [1]. Chính loại muối trứ danh này là nguyên liệu cốt lõi để cư dân vùng Bạc Liêu – Cà Mau chế biến nên những hũ mắm ba khía Rạch Gốc, mắm cá đồng và cá khô biển thơm ngon để lâu không bị trở vị.
2. Sự chuyển tiếp địa lý kỳ thú: Từ đồng muối Đông Hải qua cửa biển Gành Hào vào rừng đước Cà Mau
Vượt qua dòng sông Gành Hào — ranh giới tự nhiên nối liền huyện Đông Hải (Bạc Liêu) với huyện Đầm Dơi (Cà Mau) — cảnh quan ven biển chuyển mình ngoạn mục từ những ô ruộng muối phẳng lì dưới nắng sang hệ sinh thái rừng ngập mặn bạt ngàn của bán đảo Cà Mau [2]. Tại đây, phù sa màu mỡ từ hệ thống sông Mê Kông theo dòng hải lưu biển Đông bồi tụ liên tục, tạo nên những bãi bùn non dài hàng chục cây số.
Trên vùng bãi bồi tiên phong ấy, cây mắm (chi Avicennia) với hàng triệu chiếc rễ phổi mọc ngược lên khỏi mặt bùn đảm nhận sứ mệnh đón bùn giữ đất; khi nền đất đã bắt đầu ổn định, cây đước đôi (Rhizophora apiculata) với bộ rễ chống như những chiếc nơm vững chãi tiến theo sau để kiến tạo nên rừng ngập mặn nguyên sinh rộng lớn nhất Việt Nam tại Năm Căn và Ngọc Hiển [2, 3].
3. Trải nghiệm du lịch sinh thái cộng đồng từ đồng muối Bạc Liêu đến vuông tôm rừng đước Cà Mau
Vào mùa nắng từ tháng 12 đến tháng 4 hằng năm, du khách đi dọc tuyến ven biển Bạc Liêu – Cà Mau sẽ được chiêm ngưỡng khung cảnh diêm dân cào muối thành từng gò trắng xóa phản chiếu ánh bình minh trên đồng muối Đông Hải, Hòa Bình, sau đó xuôi về Cà Mau để trải nghiệm mô hình sinh thái tôm – rừng bền vững dưới tán đước [3].
Tại Bà Ngoại Homestay Cà Mau, du khách không chỉ được nghe kể về mối giao thương lịch sử 'ghe muối Bạc Liêu đổi than đước, mật ong Cà Mau' mà còn trực tiếp tham gia tour bắt ba khía đêm, học cách ủ ba khía bằng muối hạt truyền thống và đi cano khám phá Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau [3].
4. So sánh hai hệ sinh thái kinh tế – văn hóa đặc trưng ven biển Bạc Liêu và Cà Mau
| Tiêu chí | Di sản Nghề làm muối Bạc Liêu | Hệ sinh thái Rừng ngập mặn Cà Mau |
|---|---|---|
| Không gian phân bố chính | Ven biển huyện Hòa Bình và huyện Đông Hải (Bạc Liêu) | Ven biển các huyện Đầm Dơi, Năm Căn, Phú Tân, Ngọc Hiển (Cà Mau) |
| Danh hiệu bảo tồn | Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2020) & Chỉ dẫn địa lý (2013) | Khu dự trữ sinh quyển thế giới UNESCO (2009) & Khu Ramsar (2012) |
| Mùa vụ trải nghiệm đẹp nhất | Mùa khô nắng gắt từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau | Quanh năm (mùa khô thuận lợi nhất cho hoạt động đi cano và chụp ảnh) |
| Sản vật đặc trưng | Muối hạt trắng hồng, muối tôm, muối ớt, nước mắm truyền thống | Cua Năm Căn, tôm sinh thái dưới tán rừng, ba khía Rạch Gốc, cá thòi lòi |
Tài liệu và nguồn tham khảo chính thống
- [1] Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Quyết định số 2745/QĐ-BVHTTDL ngày 30/09/2020 công bố Nghề làm muối ở Bạc Liêu vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
- [2] Cục Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học và Công nghệ: Chứng nhận đăng ký Chỉ dẫn địa lý số 00041 cho sản phẩm Muối ăn Bạc Liêu.
- [3] Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau & UNESCO Việt Nam: Hệ sinh thái diễn thế tự nhiên cây mắm – cây đước và mô hình sinh kế bền vững dưới tán rừng ngập mặn.