1. Lịch sử xây dựng và nghệ thuật kiến trúc Pháp cổ của dinh thự năm 1919
Tọa lạc bên bờ sông Bạc Liêu thuộc phường 3, trung tâm thành phố Bạc Liêu, cụm dinh thự Nhà Công tử Bạc Liêu được ông Hội đồng Trần Trinh Trạch (1872–1942) — một trong những đại điền chủ giàu có bậc nhất Nam Kỳ lục tỉnh đầu thế kỷ XX — thuê kỹ sư người Pháp thiết kế và khởi công năm 1917, hoàn thành vào năm 1919 [1]. Vào thời điểm khánh thành, người dân địa phương gọi ngôi biệt thự hai tầng sơn trắng uy nghi này là 'nhà lớn' bởi quy mô và sự sang trọng bậc nhất vùng.
Điểm đặc biệt về mặt kỹ thuật xây dựng là hầu hết vật liệu cấu thành ngôi nhà từ thép đúc, xi măng, gạch lát nền hoa văn, đá cẩm thạch cho đến từng chiếc bù-lon, ốc vít đều được đặt hàng tại Pháp và vận chuyển bằng tàu biển sang Việt Nam [1]. Tầng trệt gồm hai phòng ngủ, hai đại sảnh rộng thoáng với hệ thống cửa vòm đón gió sông và cầu thang đá cẩm thạch chia làm 3 đoạn (mỗi đoạn 9 bậc tượng trưng cho sự trường cửu) dẫn lên tầng lầu nơi có ba phòng lớn và sân thượng nhìn ra toàn cảnh phố thị.
2. Chân dung ông Trần Trinh Huy (Hắc công tử) và những hiện vật quý giá trong dinh thự
Nhân vật gắn liền với danh xưng Công tử Bạc Liêu là ông Trần Trinh Huy (1900–1974, còn gọi là Ba Huy hay Hắc công tử vì nước da ngăm khỏe khoắn, đối lập với Bạch công tử Lê Công Phước ở Mỹ Tho) [2]. Từng du học tại Pháp trước khi trở về tiếp quản một phần cơ nghiệp ruộng đất và điền muối mênh mông của gia tộc tại Bạc Liêu – Cà Mau, ông Ba Huy nổi tiếng khắp lục tỉnh Nam Kỳ không chỉ bởi lối sống phóng khoáng, sở hữu xe hơi Peugeot, máy bay riêng đi thăm điền mà còn bởi sự hào hiệp, trọng nghĩa khí của người miền Tây.
Hiện nay, bên trong dinh thự vẫn lưu giữ và trưng bày nhiều cổ vật quý hiếm của gia đình ông Hội đồng Trạch như bộ trường kỷ ngũ sơn khảm xà cừ tinh xảo, bộ bàn xoay tam tài, chiếc giường nóng – giường lạnh làm bằng gỗ sưa đính đá cẩm thạch và chiếc điện thoại bàn cổ từ đầu thế kỷ XX [2].
3. Kết nối hành trình di sản: Từ điền xưa Bạc Liêu đến vùng đất khẩn hoang Cà Mau
Trong lịch sử khaiẩn vùng bán đảo Cà Mau đầu thế kỷ XX, các sở điền lúa và ruộng muối của vùng Bạc Liêu – Giá Rai kéo dài giáp ranh đến tận các huyện Cái Nước, Đầm Dơi và Trần Văn Thời của tỉnh Cà Mau ngày nay [3]. Do đó, chuyến tham quan Nhà Công tử Bạc Liêu sẽ trọn vẹn hơn rất nhiều khi du khách tiếp tục xuôi về Cà Mau để tìm hiểu lịch sử khẩn hoang rừng tràm U Minh Hạ, nghe những mẩu chuyện dân gian dí dỏm của nghệ nhân Bác Ba Phi (Nguyễn Long Phi, 1884–1964) và thăm cụm Tượng đài Chuyến tàu tập kết ra Bắc 1954 bên cửa biển Sông Đốc.
Tại Bà Ngoại Homestay Cà Mau (xã Phong Lạc, huyện Trần Văn Thời), du khách được trực tiếp sống trong không gian nhà gỗ mái lá truyền thống của cư dân miệt thứ, thưởng thức mâm cơm đồng quê và trải nghiệm các hoạt động sinh thái đặc trưng của vùng đất phương Nam [3].
4. Thông tin tham quan dinh thự Nhà Công tử Bạc Liêu và các di tích liên kết
| Điểm di tích lịch sử – văn hóa | Địa chỉ cụ thể | Năm hình thành | Giá trị văn hóa trọng tâm |
|---|---|---|---|
| Nhà Công tử Bạc Liêu | Số 13 Điện Biên Phủ, P.3, TP. Bạc Liêu | 1917 – 1919 | Kiến trúc Pháp cổ nguyên bản, hiện vật gia tộc Hội đồng Trạch |
| Khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu | Khóm 1, Phường 2, TP. Bạc Liêu | 1919 (năm ra đời bản Dạ cổ) | Di tích quốc gia tôn vinh bản Dạ cổ hoài lang và Đờn ca tài tử |
| Khu lưu niệm nghệ nhân Bác Ba Phi | Ấp Lung Tràm, xã Khánh Hải, Trần Văn Thời, Cà Mau | Thế kỷ XX | Di sản truyện cười dân gian phản ánh đời sống khẩn hoang U Minh |
| Tượng đài Chuyến tàu tập kết 1954 | Thị trấn Sông Đốc, Trần Văn Thời, Cà Mau | Sự kiện lịch sử 1954 | Di tích lịch sử cấp quốc gia bên bờ Nam cửa biển Sông Đốc |
Tài liệu và nguồn tham khảo chính thống
- [1] Bảo tàng tỉnh Bạc Liêu & Sở Văn hóa, Thông tin, Thể thao và Du lịch Bạc Liêu: Hồ sơ di tích kiến trúc Nhà Công tử Bạc Liêu (xây dựng năm 1919).
- [2] Trung tâm Xúc tiến Du lịch Bạc Liêu: Tư liệu lịch sử về gia tộc ông Hội đồng Trần Trinh Trạch và ông Trần Trinh Huy (1900–1974).
- [3] Địa chí tỉnh Cà Mau: Lịch sử khẩn hoang vùng bán đảo Cà Mau – Minh Hải và di sản văn hóa dân gian.