1. Nước thốt nốt An Giang và dừa sáp Cầu Kè (Trà Vinh): Tinh hoa vị ngọt từ lòng đất phù sa
Khi di chuyển qua các tuyến đường miền Tây vào buổi trưa nắng, không gì sảng khoái bằng một ly nước thốt nốt tươi ướp lạnh kèm những múi thịt thốt nốt trắng trong, mềm dẻo có vị ngọt thanh mát tự nhiên thu hoạch từ những hàng cây thốt nốt cao vút tại Tri Tôn – Tịnh Biên (An Giang) [1].
Trong khi đó, tại huyện Cầu Kè (tỉnh Trà Vinh), giống dừa sáp đặc hữu có phần cơm dừa dày đặc, mềm xốp như kem bơ hòa quyện cùng lớp nước dừa sền sệt thơm ngậy. Dừa sáp dầm sữa đặc, đá bào và đậu phộng rang đã trở thành thức quà giải khát cao cấp bậc nhất của vùng châu thổ Cửu Long [1].
2. Văn hóa cà phê sáng phương Nam và chè sâm bổ lượng người Hoa tại Bạc Liêu – Cà Mau
Người miền Tây và người Cà Mau có thói quen bắt đầu ngày mới rất sớm (từ 05:30 đến 07:00 sáng) bên những quán cà phê ven sông hoặc cà phê võng dọc quốc lộ với ly cà phê đen đá, cà phê sữa pha phin hoặc pha vợt truyền thống thơm lừng kèm một ấm trà đá mát rượi [2].
Vào buổi tối tại các khu phố cổ của Sóc Trăng, Bạc Liêu và chợ đêm phường 5 (thành phố Cà Mau), ảnh hưởng của ẩm thực người Hoa Tiều Châu mang đến các món chè dưỡng sinh thanh mát như sâm bổ lượng (nấu từ nhãn nhục, táo đỏ, hạt sen, bo bo, phổ tai, củ năng), chè đậu xanh đánh và chè bà ba nấu nước cốt dừa béo ngậy [2].
3. Trà quao thảo mộc và rượu trái giác rừng: Thức uống khẩn hoang của người Cà Mau
Riêng tại vùng đất ngập mặn và rừng tràm Cà Mau, cư dân bản địa từ thời khẩn hoang đã tận dụng các loài thảo mộc tự nhiên để chế biến thành hai thức uống đãi khách quý vô cùng độc đáo [3]. Thứ nhất là trà quao Cà Mau: được làm từ vỏ và lá cây quao nước mọc ven sông đem băm nhỏ, sao vàng hạ thổ rồi hãm nước sôi cho ra sắc nước nâu đỏ, vị hơi nhân nhẫn đắng lúc đầu nhưng ngọt hậu sâu nơi cổ họng, giúp mát gan và tiêu hóa rất tốt sau bữa tiệc hải sản.
Thứ hai là rượu trái giác (ủ lên men từ những chùm trái giác rừng chín tím mọng hái ở U Minh Hạ) có màu tím hồng sóng sánh như rượu vang nho rừng cùng rượu mật ong hoa tràm. Khi lưu trú tại Bà Ngoại Homestay Cà Mau, mọi du khách đều được mời thưởng thức ấm trà quao nóng và nhâm nhi ly rượu trái giác bên hiên nhà lá [3].
4. Bảng tổng hợp các thức uống và món chè đặc sản miền Tây – Cà Mau
| Tên thức uống / Món chè | Xuất xứ tiêu biểu | Nguyên liệu chính | Hương vị & Công dụng |
|---|---|---|---|
| Nước & Chè thốt nốt | Tịnh Biên – Tri Tôn (An Giang) | Nước hoa thốt nốt tươi và cơm trái thốt nốt non | Ngọt thanh, giòn dẻo, giải nhiệt tức thì |
| Dừa sáp dầm sữa đá | Huyện Cầu Kè (Trà Vinh) | Cơm dừa sáp đặc ruột, sữa đặc, đậu phộng, đá bào | Béo ngậy, thơm dẻo như kem bơ tự nhiên |
| Chè bà ba & Sâm bổ lượng | Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau | Khoai lang, khoai môn, cốt dừa / Nhãn nhục, hạt sen, phổ tai | Béo ngọt ấm áp hoặc thanh mát giải nhiệt buổi tối |
| Trà quao Cà Mau | Vùng sông nước miệt thứ Cà Mau | Vỏ và lá cây quao nước sao vàng hạ thổ | Đắng nhẹ ngọt hậu, thanh nhiệt và hỗ trợ tiêu hóa |
| Rượu trái giác & Rượu mật ong | Vườn Quốc gia U Minh Hạ (Cà Mau) | Trái giác rừng chín tím lên men / Mật ong hoa tràm | Chua ngọt dịu êm màu tím vang rừng, thơm nồng nàn |
Tài liệu và nguồn tham khảo chính thống
- [1] Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam — Đặc sản Dừa sáp Cầu Kè (Trà Vinh — Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 2024) và Thốt nốt An Giang.
- [2] Cổng thông tin điện tử tỉnh Bạc Liêu và tỉnh Cà Mau — Văn hóa ẩm thực đường phố về đêm và sự giao thoa ẩm thực Việt – Hoa.
- [3] Địa chí tỉnh Cà Mau — Tri thức dân gian sử dụng cây quao nước (Dolichandrone spathacea) và dây trái giác rừng trong đời sống cư dân Cà Mau.